12-06-08

Zie ginds komt de stoomboot!

Collega’s kunnen al eens smalend doen over het wetenschappelijke gehalte van de sympathieke encyclopedie. Anderen beweren dat vergelijkingen tussen Wikipedia en gerenommeerde encyclopedieën in een zelfde foutenpercentage resulteren, zie daarvoor http://tweakers.net/nieuws/40356/Wikipedia-net-zo-betrouwbaar-als-Encyclopaedia-Britannica.html. Ik zit in het laatste kamp en neem het steeds op voor Wikipedia. Tot m'n eigen scha en schande soms, zoals vandaag in het examenlokaal. Aan studenten raad ik het aan om dit naslagwerk te gebruiken om snel aan info te komen, onder voorbehoud: Wikipedia is een prima vertrekpunt, een encyclopedie vat de bestaande kennis rond een onderwerp samen, en ja, helaas, er kunnen fouten in steken, verder steken in een encyclopedie prima doorverwijzers.

1776? Slik... 

Enfin, het is examentijd en het jaartal 1776 is één van de weinige data die mijn geschiedenisstudenten moeten/mogen kennen. In dat jaar vallen twee niet onbelangrijke gebeurtenissen samen. De onafhankelijkheidsverklaring van de VS wordt jaarlijks op 4 juli herdacht – dat weet de meest idiote Amerikaan, het publicatiejaar van Adam Smiths bekende Wealth of Nations daarentegen is minder bekend.
Om de tijd te doden, terwijl de examinandi hun examen voorbereiden, surf ik naar de pagina over 1776 op
http://nl.wikipedia.org/wiki/1776. Zo leer/lees ik enigszins verwonderd dat dit het jaartal is van de eerste stoomboot. Was uitvinder Robert Fulton niet wat jong om dan al met zijn uitvinding af te komen? Ja, inderdaad, we leerden op het unif dat hij vrij jong interesse betoonde voor stoom... maar interesse betuigen is iets anders dan uitvinden, peins ik. Enfin, mooi en aardig om te weten, schoon toeval, moet ik volgend jaar in de les vermelden denk ik bij mezelf. Tenminste als het klopt. Spontaan ik klik op de blauw onderlijnde stoomboot. Daar lees ik dat die de Clermont heet en in 1807 uitvaarde. 1807? Heeft die boot dan dertig jaar voor anker gelegen? Tegenstrijdige informatie kun je het best controleren door te dubbel checken of trianguleren. Dit is het vergelijken met minstens twee relevante bronnen. Twee is noodzakelijk en het mag op papier, want op internet wordt veel overgenomen, ook fouten en leugens. (Btw, gelukkig maar, anders viel er weinig te beleven.) Dus, ik klik op Fulton en verschijnt een pagina die beweert dat Fulton met de eerste stomer in 1803 de Seine opvaarde om aan Napoleon te verkopen. Uiteraard is deze laatste datum correct, maar dat leren we niet in Wikipedia.  Integendeel, we krijgen nog een reeks data over ons hoofd die de doorsnee gebruiker helemaal van zijn melk brengen (waaronder een stoomboot uit 1737 met twee schoepraderen).

Wat leren we hieruit?

1.  Is Wikipedia ongeschikt als zoekinstrument voor studenten? Neen, absoluut niet. Het voorval toont aan dat we kritisch moeten omgaan met het naslagwerk. Dergelijke fouten sluipen erin door de verschillende schrijvers en een gebrekkige redacties. Met wat uitleg stel je als docent je studenten in staat om op dit ‘metaniveau’ te denken en te schrijven. Studenten mogen gerust schrijven dat ze informatie onbetrouwbaar of ondoorzichtig vinden.  Liever dat dan het papegaaien of het kritiekloos overschrijven.

2. Laat gespecialiseerder onderwerpen aan specialisten over. Als ik de Wikipedia-uitleg lees, dan is dit een prima tekst, althans voor iemand van pakweg veertien. “In die tijd was een stoomboot iets heel moderns. De stoomboot waarmee Sinterklaas ieder jaar uit Spanje komt, dateert waarschijnlijk uit die tijd. Tegenwoordig worden stoomboten niet meer gebruikt, behalve voor recreatie, en bovendien werken de meeste commerciële schepen op dieselmotoren, zodat een stoomboot thans ouderwets is en door veel mensen alleen met Sinterklaas geassocieerd wordt.”  Helemaal juist jongen, tien op tien, maar is dit het niveau dat Wikipedia wil?

3. Verlies ik mijn autoriteit als lesgever? Neen, bijlange niet. Lesgevers kennen hun vak en kaderen dergelijke voorvallen. In het geval van het vak geschiedenis toont Wikipedia de geschiedenis/de werkelijkheid/een ander vakgebied vele malen complexer is dan de opsommende lijstjes die klassieke schoolboeken suggereren. Een uitvinding/mode/vernieuwing staat nooit op zichzelf, maar is een uitvloeisel van een reeks voorgaande technologische innovaties. 

Zo, ik ben benieuwd naar reacties. Groet,

21:17 Gepost door Benedict Wydooghe in h_Historische kritiek | Permalink | Commentaren (20) |  Facebook |